દ્વારકાધીશ મંદિર

દ્વારકા: ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની પવિત્ર નગરી

૧. ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક મહત્વ:
દ્વારકા ભારતની 'સપ્તપુરી' (સાત પવિત્ર શહેરો) માંનું એક છે અને ચાર ધામ યાત્રાનું મહત્વનું કેન્દ્ર છે. પૌરાણિક માન્યતા મુજબ, આ નગરી ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે મથુરા છોડ્યા પછી વસાવી હતી. તેને 'ગોલ્ડન સિટી' અથવા 'દ્વારવતી' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

૨. દ્વારકાધીશ મંદિર (જગત મંદિર):

• સ્થાપત્ય: આ મંદિર આશરે ૨૫૦૦ વર્ષ જૂનું છે અને ૭૨ સ્તંભો પર બનેલું છે. તેની ઊંચાઈ ૫૧ મીટર છે અને ૫ માળનું ભવ્ય શિખર ધરાવે છે.

• ધ્વજારોહણ: મંદિરના શિખર પર દિવસમાં ૫ વખત ધ્વજા બદલવામાં આવે છે, જે સૂર્ય અને ચંદ્રના પ્રતીકો ધરાવે છે.

• પ્રવેશદ્વાર: મંદિરમાં બે મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર છે - 'મોક્ષ દ્વાર' (જ્યાંથી ભક્તો પ્રવેશે છે) અને 'સ્વર્ગ દ્વાર' (જ્યાંથી ભક્તો ગોમતી ઘાટ તરફ બહાર નીકળે છે).

૩. ભૂગોળ અને સ્થાન:
દ્વારકા ગુજરાતના પશ્ચિમ છેડે દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં અરબી સમુદ્રના કિનારે અને ગોમતી નદીના સંગમ સ્થાન પર આવેલું છે.

૪. મુખ્ય ઉત્સવો:

• જન્માષ્ટમી: ભગવાન કૃષ્ણના જન્મદિવસ પર અહીં સમગ્ર વિશ્વમાંથી લાખો ભક્તો આવે છે.

• હોળી (ફૂલડોલ ઉત્સવ): દ્વારકામાં હોળીનો તહેવાર ખૂબ જ ધામધૂમથી ઉજવાય છે.

દ્વારકાધીશ મંદિરની આસપાસના મુખ્ય આકર્ષણો

૧. બેટ દ્વારકા (Bet Dwarka)
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના નિવાસસ્થાન તરીકે ઓળખાતું આ પવિત્ર સ્થળ એક ટાપુ પર સ્થિત છે. ઓખા બંદરથી બોટ દ્વારા અથવા નવા બનેલા 'સુદર્શન સેતુ' બ્રીજ મારફતે અહીં પહોંચી શકાય છે. અહીં ભગવાન કૃષ્ણ અને તેમના રાણીઓના પ્રાચીન મંદિરો આવેલા છે.

૨. નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ (Nageshwar Jyotirlinga)
વિશ્વના ૧૨ પવિત્ર જ્યોતિર્લિંગોમાંનું એક નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ દ્વારકાથી આશરે ૧૭ કિમી દૂર આવેલું છે. અહીં ભગવાન શિવની વિશાળ અને ભવ્ય પ્રતિમા પ્રવાસીઓમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે.

૩. રુક્મિણી દેવી મંદિર (Rukmini Devi Temple)
દ્વારકાધીશ મુખ્ય મંદિરથી આશરે ૨ કિમી દૂર આ મંદિર આવેલું છે. તે ભગવાન કૃષ્ણના પત્ની રુક્મિણી દેવીને સમર્પિત છે. આ મંદિર ૧૨મી સદીનું અદભૂત શિલ્પકામ અને સ્થાપત્ય ધરાવે છે.

૪. ગોમતી ઘાટ અને સુદામા સેતુ (Gomti Ghat & Sudama Setu)
મુખ્ય મંદિરની નજીક પવિત્ર ગોમતી નદીનો સંગમ સમુદ્ર સાથે થાય છે. અહીં શ્રદ્ધાળુઓ પવિત્ર સ્નાન કરે છે. ગોમતી નદી પર બનેલો 'સુદામા સેતુ' (ઝૂલતો પુલ) દરિયાકિનારાના સુંદર દ્રશ્યો પૂરા પાડે છે.

૫. શિવરાજપુર બીચ (Shivrajpur Beach)
દ્વારકાથી ૧૨ કિમી દૂર આવેલો આ બીચ આંતરરાષ્ટ્રીય 'બ્લુ ફ્લેગ' પ્રમાણપત્ર ધરાવે છે. તેની સફેદ રેતી અને શાંત વાતાવરણ પ્રવાસીઓ માટે શ્રેષ્ઠ પર્યટન સ્થળ છે. અહીં વોટર સ્પોર્ટ્સની સુવિધાઓ પણ ઉપલબ્ધ છે.

૬. ભડકેશ્વર મહાદેવ મંદિર (Bhadkeshwar Mahadev)
સમુદ્રના કિનારે ટેકરા પર આવેલું આ શિવ મંદિર સૂર્યાસ્ત જોવા માટેનું ઉત્તમ સ્થળ છે. ભરતીના સમયે મંદિર ચારે બાજુથી પાણીથી ઘેરાઈ જાય છે, જે ખૂબ જ સુંદર દ્રશ્ય સર્જે છે.

૭. ગોપી તળાવ (Gopi Talav)
પૌરાણિક કથા મુજબ, આ એ સ્થળ છે જ્યાં ભગવાન કૃષ્ણ ગોપીઓને મળ્યા હતા. અહીંની માટી (ચંદન) અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે અને ભક્તો તેને તિલક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.