ગુજરાતમાં ખાવાનાં શોખીનો માટે સુરત શહેર એક સ્વર્ગ સમાન ગણાય છે. સુરતની ખાસ ઓળખ બની ગયેલી અનેક વાનગીઓમાં લોચો એક ખૂબ જ લોકપ્રિય અને સ્વાદિષ્ટ સ્ટ્રીટ ફૂડ છે. “લોચો” નામ જ થોડું અજુગતું લાગે, પરંતુ તેનો સ્વાદ એટલો લાજવાબ છે કે એક વાર ખાધા પછી વારંવાર ખાવાની ઈચ્છા થાય.
લોચો મૂળતઃ ખમણ અને ઢોકળાની જેમ જ ચણાના લોટમાંથી બનાવવામાં આવે છે, પરંતુ તેની બનાવટ અને પીરસવાની રીત તેને અનોખી બનાવે છે. કહેવાય છે કે લોચો એક અકસ્માતથી બનાવાયેલી વાનગી છે. ખમણ બનાવતી વખતે લોટ થોડો પાતળો થઈ ગયો અને ગાંઠવાળો થઈ ગયો, એટલે તેને “લોચો” નામ આપવામાં આવ્યું. પરંતુ આ “લોચો” આજે સુરતની ઓળખ બની ગયો છે.
લોચો બનાવવાની રીત ખૂબ રસપ્રદ છે. ચણાના લોટમાં દહીં, મસાલા અને પાણી ઉમેરીને પાતળું ખીરું બનાવવામાં આવે છે. પછી તેને વરાળમાં રાંધવામાં આવે છે. તૈયાર થયા પછી તેને થાળી અથવા ડિશમાં પાથરીને તેના પર તેલ, લીલી ચટણી, મીઠી ચટણી, સેકેલું જીરું, ડુંગળી, સેવ અને મસાલા નાખીને પીરસવામાં આવે છે. કેટલાક લોકો તેના પર બટર પણ નાખીને ખાસ સ્વાદિષ્ટ બનાવે છે.
લોચાની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તે નરમ, ભેજાળ અને મસાલેદાર હોય છે. તેમાં ખાટાશ, મીઠાશ અને તીખાશનો સરસ સંતુલન જોવા મળે છે. સુરતના લોકો માટે લોચો માત્ર નાસ્તો નથી, પરંતુ એક લાગણી છે. ખાસ કરીને સવારના સમયે લોકો લોચો ખાવા માટે પ્રસિદ્ધ દુકાનો પર ભીડ કરે છે.
સુરત શહેરમાં અનેક જગ્યાએ લોચો મળે છે, પરંતુ કેટલીક દુકાનો ખાસ કરીને તેમની ગુણવત્તા અને સ્વાદ માટે જાણીતી છે. લોકો દૂર દૂરથી માત્ર લોચાનો સ્વાદ માણવા સુરત આવે છે. લોચો હવે માત્ર સુરત પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો; ગુજરાતના અન્ય શહેરોમાં પણ તેની લોકપ્રિયતા વધી રહી છે.
લોચાના વિવિધ પ્રકારો પણ ઉપલબ્ધ છે, જેમ કે બટર લોચો, ચીઝ લોચો અને મસાલા લોચો. સમય સાથે તેમાં નવા પ્રયોગો થયા છે, પરંતુ પરંપરાગત લોચાનો સ્વાદ હજુ પણ લોકોમાં સૌથી વધુ પ્રિય છે.
આ વાનગી પૌષ્ટિક પણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે તે ચણાના લોટમાંથી બને છે, જે પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ હોય છે. સાથે સાથે તે હળવો નાસ્તો હોવાથી પચવામાં પણ સરળ છે. એટલે લોચો સ્વાદ અને આરોગ્ય બંને માટે યોગ્ય ગણાય છે.
સુરતની સંસ્કૃતિમાં લોચો એક ખાસ સ્થાન ધરાવે છે. જેમ અમદાવાદ માટે ઢોકળા અને ખમણ પ્રસિદ્ધ છે, તેમ સુરત માટે લોચો ગૌરવની વાત છે. આજના યુગમાં સોશિયલ મીડિયા દ્વારા પણ લોચો વધુ પ્રખ્યાત બન્યો છે અને ફૂડ બ્લોગર્સ તેને ખાસ પસંદ કરે છે.
સારાંશરૂપે કહીએ તો, લોચો માત્ર એક વાનગી નથી, પરંતુ સુરતની ઓળખ અને સ્વાદનો અવિભાજ્ય ભાગ છે. તેનો અનોખો સ્વાદ, સરળ બનાવટ અને મસાલેદાર પ્રસ્તુતિ તેને દરેક વયના લોકો માટે પ્રિય બનાવે છે. જો તમે ક્યારેય સુરત જાઓ, તો લોચાનો સ્વાદ જરૂર માણવો કારણ કે એક વાર ખાધા પછી તમે પણ તેની મજા ભૂલી નહીં શકો.
